Nếu ai đó cho rằng đổi pin xe điện là một ý tưởng mới thì có lẽ họ đã quên mất câu chuyện của Israel cách đây gần 20 năm.

Năm 2007, công ty Better Place ra đời với một tham vọng rất lớn: biến việc nạp năng lượng cho xe điện thành thao tác nhanh như đổ xăng. Thay vì cắm sạc rồi ngồi chờ hàng chục phút, thậm chí hàng giờ, tài xế chỉ cần lái xe vào trạm, bộ pin cũ được tháo ra và thay bằng một bộ pin đã sạc đầy trong khoảng 5 phút.

Ý tưởng ấy từng được cả thế giới ca ngợi. Israel và Đan Mạch khi đó còn được xem là hai quốc gia đầu tiên có cơ hội phổ cập xe điện bằng mô hình đổi pin.

Nhưng Better Place phá sản vào năm 2013.

Nhiều người nhìn vào kết quả và kết luận rằng đổi pin là một hướng đi thất bại. Thực ra không hẳn vậy. Better Place thất bại vì đi trước thời đại.

Mười lăm năm trước, xe điện còn là một thị trường rất nhỏ. Giá pin quá đắt, số lượng xe lưu hành không đủ lớn để khai thác hiệu quả các trạm đổi pin, trong khi mỗi trạm lại cần một khoản đầu tư khổng lồ. Chỉ riêng việc phải dự trữ hàng chục bộ pin cũng đã khiến bài toán kinh tế gần như không thể cân bằng.

Ngày nay, bối cảnh đã hoàn toàn khác.

Xe điện không còn là một sản phẩm thử nghiệm mà đang dần trở thành lựa chọn phổ biến ở nhiều thị trường. Giá pin giảm mạnh so với trước, công nghệ quản lý pin thông minh hơn, hệ thống tự động hóa cũng phát triển hơn rất nhiều. Quan trọng hơn cả là quy mô thị trường đã đủ lớn để những mô hình từng bị coi là "không khả thi" có cơ hội được tính toán lại.




Trung Quốc là ví dụ rõ nhất.

Trong vài năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào mạng lưới đổi pin. Không chỉ xe cá nhân, taxi điện, xe công nghệ hay xe logistics cũng bắt đầu sử dụng mô hình này. Với các phương tiện phải hoạt động gần như liên tục, việc chờ sạc 30-40 phút đồng nghĩa với mất doanh thu. Nếu chỉ mất vài phút để thay pin rồi tiếp tục lăn bánh, hiệu quả khai thác phương tiện sẽ hoàn toàn khác.

Điều thú vị là đổi pin không chỉ giải quyết câu chuyện thời gian. Nó còn có thể thay đổi cả cách người ta mua xe điện.

Lâu nay, bộ pin luôn là phần đắt nhất của chiếc xe. Nhiều khách hàng không ngại mua xe điện, họ chỉ ngại phải bỏ thêm vài trăm triệu đồng cho bộ pin và lo lắng sau nhiều năm sử dụng pin sẽ xuống cấp. Nếu pin được tách khỏi chiếc xe và chuyển thành dịch vụ thuê bao hoặc trả phí theo lần sử dụng, giá xe sẽ dễ tiếp cận hơn rất nhiều.

Đó là mô hình mà nhiều doanh nghiệp đang hướng tới: bán chiếc xe, còn pin trở thành một loại hạ tầng năng lượng giống như điện hay xăng dầu.

Tất nhiên, con đường này vẫn còn nhiều rào cản.

Muốn đổi pin thuận tiện, các hãng xe phải chấp nhận một mức độ tiêu chuẩn hóa nhất định. Đây lại là điều không dễ, bởi pin đang là lợi thế cạnh tranh của mỗi nhà sản xuất. Chưa kể, xây dựng một trạm đổi pin vẫn tốn kém hơn rất nhiều so với lắp đặt một cụm sạc nhanh.

Nhưng nếu nhìn rộng hơn, ngành ô tô vốn chưa bao giờ phát triển nhờ một công nghệ đơn lẻ.

Xe xăng chỉ thực sự bùng nổ khi mạng lưới cây xăng phủ khắp. Xe hybrid phát triển khi pin đủ bền và đủ rẻ. Xe điện cũng vậy. Không chỉ cần những mẫu xe tốt hơn mà còn cần một hạ tầng khiến người dùng quên đi nỗi lo về năng lượng.




Có lẽ trong tương lai sẽ không có chuyện sạc nhanh hay đổi pin thay thế hoàn toàn lẫn nhau.

Xe gia đình vẫn phù hợp với việc sạc tại nhà. Nhưng taxi, xe dịch vụ hay xe thương mại có thể sẽ chọn đổi pin vì hiệu quả kinh tế cao hơn. Hai mô hình hoàn toàn có thể tồn tại song song và phục vụ những nhu cầu khác nhau.

Lịch sử của Better Place cho thấy một ý tưởng có thể thất bại vì xuất hiện quá sớm. Còn những gì đang diễn ra tại Trung Quốc lại chứng minh điều ngược lại: khi thị trường đủ lớn, công nghệ đủ trưởng thành và bài toán kinh tế bắt đầu có lời giải, ý tưởng cũ hoàn toàn có thể trở thành động lực cho một cuộc chuyển mình mới của xe điện.

Có khi, thứ xe điện còn thiếu không phải là một bộ pin tốt hơn, mà là một cách tiếp cận năng lượng thuận tiện hơn.