Hơn mười năm qua, ngành ô tô được nói nhiều bằng tăng trưởng, công nghệ, xe điện. Nhìn bề ngoài, mọi thứ đều đi lên. Nhưng phía sau lớp vỏ đó là một quá trình khắc nghiệt đang diễn ra. Ngành không chỉ phát triển. Nó đang sàng lọc, từ OEM, hãng xe, chuỗi cung ứng, cho tới đại lý, garage và cửa hàng phụ tùng.

Sự sàng lọc bắt đầu ở nơi ít người để ý.

Takata từng là nhà cung cấp túi khí hàng đầu thế giới. Sau khủng hoảng an toàn với hơn 100 triệu xe bị triệu hồi, Takata phá sản năm 2017. Thương hiệu biến mất.

Delphi Automotive từng là biểu tượng phụ tùng toàn cầu. Khi xe chuyển mạnh sang điện tử và phần mềm, Delphi không còn phù hợp. Công ty phá sản, bị tách ra. Phần theo kịp công nghệ trở thành Aptiv. Phần truyền thống bị loại. Ngược lại, Bosch, Continental, ZF tồn tại vì họ chủ động cắt bỏ những mảng không còn tương lai, dù vẫn đang sinh lợi.


Ở tầng hãng xe, sàng lọc không nằm ở doanh số mà ở sức bền hệ thống.

Saab có bản sắc và kỹ thuật tốt nhưng thiếu quy mô và vốn. Năm 2011, Saab biến mất.

General Motors đóng cửa Pontiac, Saturn, Oldsmobile không phải vì bán kém, mà vì hệ thống cồng kềnh, trùng lặp, kém hiệu quả. Đây là sàng lọc từ bên trong.

Làn sóng xe điện Trung Quốc cho thấy sàng lọc diễn ra nhanh đến mức nào.

Giai đoạn 2015 đến 2020, hơn 400 startup xe điện được đăng ký. Chỉ vài năm sau, phần lớn bị đào thải. Byton ngừng hoạt động. Bordrin phá sản. Singulato và WM Motor rơi vào khủng hoảng tài chính.

Đến năm 2023, số hãng còn hoạt động thực sự chỉ còn vài chục. Họ bị loại không phải vì xe không chạy được, mà vì không vượt qua được ba điểm. Dòng tiền. Chuỗi cung ứng. Dịch vụ sau bán hàng.

Những cái tên sống sót như BYD, NIO, Li Auto đều có điểm chung. Họ không chỉ bán xe mà xây hệ sinh thái và kiểm soát vận hành dài hạn.


Chuỗi cung ứng cũng bị làm sạch âm thầm.

Sau đại dịch và khủng hoảng chip, nhiều nhà cung cấp cấp hai, cấp ba biến mất mà không có thông báo. Họ chỉ không còn đơn hàng mới. Ngành chuyển từ mở rộng sang chọn lọc. Từ nhiều sang đúng.

Và vòng sàng lọc đó đang cuốn xuống garage và cửa hàng phụ tùng.

Trước đây, garage sống bằng tay nghề và quan hệ. Cửa hàng phụ tùng sống bằng hàng mối, hàng rẻ, hàng không rõ xuất xứ. Hôm nay, cách làm đó ngày càng khó tồn tại.

Garage thiếu quản trị sẽ không sụp ngay, nhưng lợi nhuận mỏng dần, rắc rối tăng lên khi quy định ngày càng chặt.

Cửa hàng phụ tùng thiếu hệ thống sẽ thấy tồn kho tăng, vòng quay chậm, bị so giá liên tục và dần bị đẩy ra rìa. Không phải vì thiếu hàng, mà vì thiếu thông tin và khả năng kết nối.

Có người nói garage vẫn đông xe, phụ tùng vẫn bán được. Đúng trong ngắn hạn. Nhưng sàng lọc không đo bằng hôm nay. Nó đo bằng khả năng tồn tại tính bằng năm, vài năm.

Ngành ô tô vẫn phát triển. Xe vẫn bán. Công nghệ vẫn tiến. Nhưng không còn như xưa. Thiếu quản trị, thiếu hệ thống, thiếu tầm nhìn, lợi nhuận mỏng sẽ nhanh chóng bào mòn sức lực.

Sàng lọc không tiêu cực. Nó là dấu hiệu của một ngành bước vào tuổi trưởng thành. Và trong một ngành đang trưởng thành, chỉ có hai lựa chọn. Đi cùng dòng chảy mới. Hoặc đứng yên và rơi ra khỏi nó, rất lặng lẽ.